Wat doet de EU?

De EU loopt wereldwijd voorop met AI-regels — maar wie zijn baan verliest aan AI, vindt in Brussel (nog) geen vangnet. De AI Act regelt hoe AI op de werkvloer gebruikt mag worden, niet of AI banen mag vervangen.

De AI Act: wat betekent die voor werknemers?

De AI Act (2024) is productveiligheids- en grondrechtenwetgeving. Voor werk zijn twee onderdelen relevant:

• Verboden — nu al van kracht: emotieherkenning op de werkvloer is sinds 2 februari 2025 verboden (op enkele veiligheids-/medische uitzonderingen na), net als bepaalde biometrische categorisering.¹
• Hoogrisico-regels — uitgesteld: AI-systemen voor werving, kandidaatscreening, beoordeling, promotie en ontslag gelden als "hoogrisico": verplichte risicobeheersing, menselijk toezicht, en werknemers moeten geïnformeerd worden dat zo'n systeem op hen wordt toegepast. Deze verplichtingen zouden op 2 augustus 2026 ingaan, maar zijn via de "Digital Omnibus" (definitief 29 juni 2026) uitgesteld naar 2 december 2027. De regels zelf veranderen niet — alleen de datum schuift.²

Platformwerk-richtlijn: de eerste wet tegen algoritmische bazen

De Platformwerk-richtlijn (2024) is de eerste EU-wet die "algoritmisch management" expliciet aanpakt — maar alleen bij digitale platforms zoals maaltijdbezorgers en taxi-apps. Zij verbiedt volledig geautomatiseerd ontslag, verplicht menselijk toezicht op belangrijke geautomatiseerde beslissingen en verbiedt het verwerken van emotionele data van werkenden. Nederland moet de richtlijn uiterlijk 2 december 2026 hebben omgezet in nationaal recht.³

Wat er aan zit te komen

• Richtlijn algoritmisch management: het Europees Parlement eiste op 17 december 2025 formeel een wetsvoorstel dat menselijk toezicht regelt op álle algoritmische beslissingen op het werk — dus ook buiten platformbedrijven.⁴
• Quality Jobs Act: de Europese Commissie werkt aan een wet die werknemersbescherming moet moderniseren, met "algoritmisch management en AI op het werk" als eerste prioriteit. De tweede consultatieronde met vakbonden en werkgevers loopt van 20 juli t/m 28 september 2026; een wetsvoorstel wordt daarna verwacht.⁵
• AI Continent Action Plan (april 2025): vooral een concurrentie-agenda (rekenkracht, adoptie, €200 miljard InvestAI), met een AI Skills Academy voor om- en bijscholing. Let op: dit plan gaat over AI-banen creëren, niet over baanverlies opvangen.⁶

Omscholingsgeld: veel potjes, geen AI-vangnet

Er is fors EU-geld voor om- en bijscholing — maar niets daarvan is specifiek geoormerkt voor AI-gerelateerd baanverlies:

Ter vergelijking: het Just Transition Fund voor de klimaattransitie is €17,5 miljard groot — denktanks noemen het regelmatig als model voor een toekomstig "AI-transitiefonds".⁷

Robotbelasting of AI-heffing?

Bestaat niet op EU-niveau, en er ligt ook geen voorstel. Het Europees Parlement verwierp het idee al in 2017; sindsdien is het vooral academisch debat. Wel bepleitte denktank EPC in juli 2025 een "AI Social Compact": inkomenssteun en omscholing voor AI-getroffen werknemers, gefinancierd via een fors opgeschaald Globaliseringsfonds.⁸ Onderzoeksbureau CEPR vindt in Europese data overigens vooralsnog geen bewijs dat AI de werkgelegenheid op korte termijn verlaagt — mede doordat de AI-adoptie in Europa achterloopt op de VS.⁹

Wat betekent dit voor jou?