Wat doet Den Haag?

Korte samenvatting: de Nederlandse politiek ziet AI vooral als economische kans en als oplossing voor de krappe arbeidsmarkt. Specifiek beleid voor mensen die hun baan aan AI verliezen — zoals langere WW of een AI-heffing — bestaat niet, en is ook niet als serieus voorstel ingediend. Het echte werk verschuift naar de SER en de cao-tafel.

Wij geven standpunten strikt neutraal weer, op basis van verkiezingsprogramma's, Kamerstukken en stemgedrag.

Het kabinet

Sinds 23 februari 2026 regeert het minderheidskabinet-Jetten (D66, VVD, CDA). In het coalitieakkoord is AI vooral een groeimotor: investeren in een AI-fabriek in Noord-Nederland, Europese datacentra, digitale vaardigheden "van kind tot student" en een Nederlandse Digitale Dienst. AI wordt expliciet genoemd als deel van het antwoord op de kráppe arbeidsmarkt; beschermende maatregelen tegen AI-baanverlies staan niet in het akkoord.¹

Minister van Sociale Zaken Hans Vijlbrief kondigde in mei 2026 aan een pact met vakbonden en werkgevers te willen sluiten. Hij waarschuwde dat "werk er door technologische veranderingen anders gaat uitzien" en gebruikt als doel de term "ontslagvrije samenleving": werknemers moeten via scholing en begeleiding soepel tussen functies kunnen wisselen in plaats van ontslagen te worden. Om ruimte te maken voor dat pact stelde het kabinet bestaande hervormingsplannen voor WW- en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen juist uit.²

De toegezegde uitgebreide kabinetsreactie op het SER-advies "AI en werk" — hét inhoudelijke stuk over dit onderwerp — was op 28 juli 2026 nog niet verschenen.³

Wat vinden de partijen?

Opvallendste conclusie uit analyses van de verkiezingsprogramma's 2025: geen enkele partij had een uitgewerkt plan voor massaal baanverlies door AI.⁴

Partij	AI & werk in het programma 2025
D66	AI-startups, -hubs en -fabrieken steunen; digitale vaardigheden prioriteit. Niet expliciet over baanverlies of omscholing door AI.
PVV	Vrijwel niets; AI alleen zijdelings genoemd (administratiedruk zorg verlagen).
VVD	AI als "motor voor economische groei"; EU AI-regels vereenvoudigen. AI en arbeidsmarkt als gescheiden dossiers.
GL-PvdA	Meeste AI-vermeldingen; via AI productiviteit verhogen om "mensen vrij te spelen voor tekortsectoren"; AI koppelen aan eerlijk werk en ethiek.
CDA	Fors investeren in AI, "Commissaris AI" voor centrale regie, GPT-NL. Geen concreet AI-arbeidsmarktbeleid.
SP	Algoritmes "democratiseren", digitale bijscholing van werknemers, eerlijke winstdeling.
Volt	"Meest digitale partij" (NLdigital); expliciet inzetten op omscholing naar ICT en structurele digitale scholing.
FvD	"Spoedig zal AI veel administratieve banen vervangen, maar voorlopig zien wij computers nog geen hamer vasthouden."
BBB / PvdD / CU / SGP / JA21 / DENK / 50PLUS	Weinig tot niets specifieks over AI en banen; accenten op vakmanschap (BBB), democratische regie (PvdD), ethiek (CU/SGP) of een nationale AI-strategie (JA21).

NSC — de enige partij die in 2025 expliciet waarschuwde voor "grote en onzekere effecten" van AI op de arbeidsmarkt — verloor bij de verkiezingen al zijn zetels.⁴

Concrete voorstellen: wat is er geprobeerd?

Voorstel	Status
Motie-Dassen (Volt, 2023): impactanalyse van AI op banen per ministerie	✅ Aangenomen (ondanks ontrading door het kabinet)⁵
Motie-Kathmann/Patijn (GL-PvdA, 2026): per sector AI-plannen opstellen met SER en sociale partners, incl. werknemerszeggenschap en bijscholing	❌ Verworpen op 8 april 2026 — links-progressieve en enkele kleine fracties vóór, coalitie en rechts tegen⁶
Langere/hogere WW bij ontslag door AI	Bestaat niet — geen motie, initiatiefnota of wetsvoorstel gevonden. De beweging is eerder omgekeerd: WW-hervormingsplannen zijn uitgesteld voor het polder-pact²
Robotbelasting / AI-heffing	Geen beleid en geen voorstel; het kabinet erkende in antwoord op Kamervragen wél dat AI de belastinggrondslagen kan uithollen⁷
Basisinkomen wegens AI	Leeft als maatschappelijk debat, maar geen formeel politiek voorstel of experiment gekoppeld aan AI-baanverlies⁸

Circuleert online: "Kabinet wil belasting per AI-prompt". Dat bericht is een bevestigde 1-aprilgrap — geen echt beleid.⁷

De polder: waar het nu echt gebeurt

SER — het advies "AI en werk" (mei 2025) is het scharnierpunt van het Nederlandse debat: AI verdringt, verrijkt én herplaatst werk; zet de mens centraal, investeer in innovatie mét aandacht voor verdelingseffecten, en maak van een leven lang ontwikkelen een topprioriteit.⁹
FNV ziet twee zorgen — banen die naar algoritmes gaan én AI als managementcontrole over werknemers — en zet in op zeggenschap, scholing en sociale plannen.¹⁰
CNV peilde de financiële sector: 86% merkt AI al in het dagelijks werk, 63% maakt zich zorgen over de eigen baan. Concreet resultaat: de eerste cao-afspraken over AI-geletterdheid en scholing (contactcenters, bank- en verzekeringssector).¹¹
Werkgevers (VNO-NCW/AWVN) zien AI als "de grote versneller van de economie" — maar zelfs daar klinkt de waarschuwing: vertrekkend VNO-NCW-voorzitter Ingrid Thijssen voorspelde in februari 2026 een "langdurige golf van reorganisaties en ontslagen" door AI en noemde de Nederlandse omscholingscultuur onvoldoende ontwikkeld.¹²

Samengevat: wie vandaag zijn baan verliest aan AI, valt onder de gewone WW en het gewone ontslagrecht — er is niets AI-specifieks geregeld. De politieke energie zit in scholing, een polder-pact en cao-afspraken, niet in compensatie. Wat er in Brussel gebeurt lees je bij EU-politiek; wat je zelf kunt doen bij AI-proof werk & omscholing.

Bronnen (geraadpleegd 28 juli 2026)